Urban Stories #15: Γιατί κανένας πόλεμος δεν τέλειωσε ποτέ

Πενήντα χρόνια από την εγκαθίδρυση της στρατιωτικής δικτατορίας στη χώρα μας και η εκπομπή Urban Stories, Στο Κόκκινο Ρόδου 103.7, είναι αφιερωμένη στη μνήμη – στη συλλογική εκείνη μνήμη, αλλά και σ’ αυτά που ο καθένας μας μπορεί να ανασύρει από την ατομική, την προσωπική του πινακοθήκη και να τα φέρει ξανά στο φως. Ένας νησιώτης δικηγόρος καταγράφεται στους πρώτους νεκρούς – ένα μαγιάτικο πρωινό το κακοποιημένο σώμα του Νικηφόρου Μανδηλαρά θα ξεβραστεί σε μια παραλία στο Γεννάδι της Ρόδου. (επιμέλεια: Νίνα Μπάνου)

21 Απριλίου 2017 14:04:42

Μια ξεχασμένη κουβέντα, ένας ήχος και μια μουσική – πολλά μπορούν ν’ ανακαλέσουν στο σήμερα εκείνη την εποχή. Τότε, που όλοι πίστεψαν ότι η δημοκρατία θα προχωρούσε πλέον απρόσκοπτα, κι ότι η επιβολή της αυταρχικής, απάνθρωπης και γεμάτης αίμα ισχύος του δυνατότερου ήταν πια πολύ μακριά. Ότι ο πόλεμος είχε τελειώσει.

Ωστόσο, κάποιοι είχαν ήδη προειδοποιήσει για κινδύνους που έρχονταν: η πικρή γεύση της ήττας και του μίσους των εμπολέμων ήταν ακόμα ζωντανή. Η αδύναμη ελευθερία χωρίς εφόδια, το παρακράτος υπαρκτό και η προσπάθεια για την περιστολή συχνά αναποτελεσματική. Στη μικρή χώρα της δεκαετίας του ’60 μαίνεται ακόμα η εμφυλιοπολεμική διαμάχη και ο λαός περιμένει απλώς ένα Μεσσία.

Όσοι πάλι είχαν μιλήσει γι αυτό που διέβλεπαν στον ορίζοντα, φιμώνονται ή σιωπούν για πάντα. Ένας νησιώτης δικηγόρος καταγράφεται στους πρώτους νεκρούς – ένα μαγιάτικο πρωινό το κακοποιημένο σώμα του Νικηφόρου Μανδηλαρά θα ξεβραστεί σε μια παραλία στο Γεννάδι της Ρόδου.

Η δικτατορία του 1967 έχει προλάβει να σταματήσει την πορεία προς τις εκλογές. Κατεβάζοντας τα άρματα μάχης στους δρόμους απαγορεύουν την κυκλοφορία, πυροβολούν ανεξέλεγκτα, συλλαμβάνουν, διώκουν και βασανίζουν. Οι πραξικοπηματίες είχαν στήσει προσεκτικά τα σχέδιά τους, επικαλούνται τον κίνδυνο της καταστροφής από τους αριστερούς και εκμεταλλεύονται την αδυναμία των πολιτικών να αντιδράσουν. Το βαθύ σκοτάδι του φόβου σκεπάζει τη χώρα…
Στις παλιές εκείνες φωτογραφίες της μνήμης μας κυριαρχεί ο τρόμος, η σκυθρωπή αίσθηση ενός καθημερινού πανικού: άνθρωποι χάνονται μια νύχτα ξαφνικά, τους πιάνουν και μετά σιωπή. Μέχρι να μάθουμε ότι τους έχουν κάπου – στη Σαλονίκη, στην Αθήνα, σε κάποιο στρατόπεδο. Ξαναεμφανίζονται σε παρωδίες δίκης, «για αντεθνική δράση». Μια τέτοια σκηνή εκτυλίσσεται στα παλιά δικαστήρια της Θεσσαλονίκης:  Αίθουσα γεμάτη κόσμο, κατά μεγάλο μέρος σιωπηλή, τα κεφάλια των ανθρώπων λίγο σκυφτά. Κίτρινοι τοίχοι, μυρωδιά τσιγάρου και καφέ, με μια εσάνς της γκαζιέρας του κυλικείου.
Ένας απ’ τους κατηγορούμενους στέκεται φρουρούμενος σ’ ένα διάλειμμα της δίκης. Επειδή φοράει χειροπέδες, αγκαλιάζει το κοριτσάκι που τρέχει προς το μέρος του σηκώνοντας τα χέρια και τα περνά πάνω απ’ το κεφάλι του παιδιού. Μετά, οι φρουροί το απομακρύνουν.

Το καλοκαίρι του 1968 ο Αλέκος Παναγούλης επιχειρεί μια παράτολμη ενέργεια να σκοτώσει τον δικτάτορα Παπαδόπουλο. Δεν το καταφέρνει, συλλαμβάνεται, βασανίζεται απάνθρωπα και σχεδόν θάβεται ζωντανός.

Στον απλό άνθρωπο, που παρακολουθεί έντρομος, υπάρχει κάποτε μια βαθειά κρυμμένη αλληλεγγύη – άλλοτε ωστόσο επικρατεί το μίζερο βόλεμα του καταδότη: ένα καθεστώς ανελεύθερο χρειάζεται πάντα τους δικούς του πληροφοριοδότες. Ζωές κατεστραμμένες, μέσα στη νύχτα της ανήθικης συναλλαγής…

Η χούντα στην Ελλάδα, ωστόσο, δεν είναι παρά το καθρέφτισμα μιας παγκόσμιας τάσης καταστολής, που ξεκινάει από τον ψυχρό πόλεμο και έχει περιβληθεί το υστερικό ένδυμα της επιβολής. Ο φασισμός, καλά φυλαγμένος μέσα στα υπόγεια της ιστορίας, επαναφέρει τις μεθόδους του και κινεί τους χειρισμούς εξόντωσης.
Σ’ όλο τον κόσμο, σπαρμένες στρατιωτικές δικτατορίες επιχειρούν να σιγάσουν το κύμα διαμαρτυρίας που έρχεται. Πόλεμοι αδιέξοδοι, πόλεμοι ντροπής για το ανθρώπινο γένος, ξεσηκώνουν νέους απ’ όλο τον κόσμο και τους βγάζουν στους δρόμους. Είναι η εποχή της καινούργιας γενιάς, η ελπίδα της αμφισβήτησης, η κληρονομιά της αθωότητας και της πίστης στο δίκιο.

Οι νέοι διεκδικούν με θάρρος τ’ ανθρώπινα δικαιώματα – μεγάλες εξεγέρσεις γίνονται στην Αμερική, στην Ευρώπη. Ο Μάης του ‘68 αποτελεί ορόσημο για τη γαλλική κοινωνία. Οι νέοι της Ελλάδας παρακολουθούν, οργανώνονται. Η πρώτη κατάληψη της Νομικής της Αθήνας το Μάρτη του 1973 και η κατάληψη του Πολυτεχνείου δίνουν μια καθαρή εικόνα της αντίστασης. Όμως, η χούντα είναι ακόμα ισχυρή και η καταστολή θα έρθει βίαια.

Η σημερινή εκπομπή είναι αφιερωμένη στη μνήμη, στο ζωντανό εκείνο οπλοστάσιο που δε μας αφήνει να εφησυχάσουμε, ούτε και να πιστέψουμε πως ο πόλεμος τελείωσε. Γιατί κανένας πόλεμος δεν τέλειωσε ποτέ, θα πει ο μεγάλος Αναγνωστάκης. Όσο ακόμα κρατούν οι κραυγές των βασανιζόμενων και των ανίσχυρων σ’ αυτή τη γη, όσο ακόμα ζει και αναπνέει το θηρίο του αυταρχισμού και να καταστρατηγούνται προσωπικές ελευθερίες, θα τιναζόμαστε το βράδυ απ’ το ασφαλές μας όνειρο και θα ανησυχούμε για το αύριο όλων μας.

Φίλες και φίλοι μου, την προηγούμενη βδομάδα –κατά τα πασχαλιάτικα ειωθότα- θυμηθήκαμε τη θυσία και το εγνωσμένο μαρτύριο ενός αθώου αμνού. Αυτή τη θυσία, την περιφρόνηση απέναντι στον πόνο και στο θάνατο, πρέπει να τα θυμόμαστε πάντα. Γιατί και μέχρι σήμερα που εμείς εδώ μιλάμε, κάπου εκεί έξω, στον υπαρκτό κόσμο, οιμώζουν οι ψυχές που έχουν υποστεί τον ευτελισμό της ζωής και έχουν ακουμπήσει πάνω σε μια μονάχα φευγαλέα ελπίδα, ο πόνος αυτός να μην είναι ανώφελος. Θυμόμαστε για να μπορούμε να είμαστε δίπλα στους ανίσχυρους αυτού του κόσμου, για να μην αποστρέφουμε ποτέ το βλέμμα απ’ το στόμα που κραυγάζει.

Καμιά δύναμη δε θα μπορέσει ποτέ να ξεριζώσει απ’ τη μνήμη μας τη βαρβαρότητα και το ανοίκειο της επιβολής από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο πόλεμος λοιπόν συνεχίζεται: ανακαλέστε στη σημερινή πραγματικότητα όσα ζήσαμε τότε, όσα η ανθρωπότητα πλήρωσε για τα ανθρώπινα δικαιώματα – σ’ όλες τις εποχές. Να προσπαθούμε να θυμόμαστε, να σταθούμε σθεναροί στην αλλοτρίωση της ιστορίας.
 
 
Την εκπομπή Urban Stories #15 μπορείτε να ακούσετε ΕΔΩ


 Στην εκπομπή ακούστηκαν τα τραγούδια:

Κ. Χωματά, Στην ποταμιά σωπαίνει το κανόνι
Π. Πανδής, Canto General
M. Janco, The Red and The White
Μ. Δημητριάδη, Αρχάγγελος
Δ. Γαλάνη, Σε πελαγίσιο μνήμα
Δ. Σαββόπουλος, Η θανάσιμη μοναξιά του Αλέξη Ασλάνη
Μ. Φαραντούρη, Κατάσταση Πολιορκίας
Γ. Μπιθικώτσης, Πού το πάνε το παιδί
Σωτηρία Μπέλλου, Νταλίκα
Αρλέτα, Σαββάτο απόγιομα
 Λ. Κηλαηδόνης, Κάποιος παλιός συνάδελφος
Ennio Morricone, Allonsanfan
Γ. Μεράντζας, Δίκοπη ζωή
Quilapayún, Dónde están
J. Lennon, Give Peace a chance (The strawberry statement)
Σαββίνα Γιαννάτου, Τα παιδιά κάτω στον κάμπο
Rene Louis Baron, Guernica
Inti Illimani, El Pueblo Unido
Μίκης Θεοδωράκης, Όταν εσύ φωνάζεις
 
 
Urban Stories, Στο Κόκκινο Ρόδου 103.7, με τη Νίνα Μπάνου: κάθε Πέμπτη 6-7 μ.μ.