Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Άη-Στράτη: Το μουσείο που μιλά «για εκείνα που δεν λέγονται»

Πόλυ Χατζημάρκου – Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων που φέτος έχει θέμα «Μουσεία και αμφιλεγόμενες ιστορίες: τα μουσεία μιλούν για εκείνα που δεν λέγονται», ο ρ/σ Στο Κόκκινο Ρόδου 103.7 φωτίζει τις δράσεις του Μουσείου Πολιτικών Εξορίστων Αη-Στράτη, φιλοξενώντας στον αέρα την «ψυχή» του μουσείου, Χαρίλαο Σισμάνη. 

18 Μαΐου 2017 21:00:55

Εξορία, η αποπομπή έξω από τα όρια, είτε αυτά είναι γεωγραφικά είτε συμβολικά και κοινωνικά. Η ελληνική ιστορία του 20ου αιώνα έχει σφραγιστεί με ένα δραματικό κεφάλαιο, αυτό των πολιτικών διώξεων, σωματικών και ψυχολογικών βασανισμών, εκτέλεσης και φυλακής χιλιάδων «αντιφρονούντων», κυρίως αριστερών πολιτών, ήδη από την περίοδο της δικτατορίας του Μεταξά ως τον Εμφύλιο και τη Χούντα. Πάνω από σαράντα νησιά, ανάμεσα σε άλλες περιοχές στην ηπειρωτική Ελλάδα, έγιναν για μια μακρά περίοδο τόποι εξορίας και εγκλεισμού συνάμα -ανάμεσά τους, ο Άη Στράτης ως ένα εμβληματικό τοπόσημο.

Το πρώτο μουσείο στην Ελλάδα για την εξορία, το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Άη Στράτη, στεγασμένο σε ένα όμορφο νεοκλασικό κτήριο στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, γιόρτασε το 2016 τα δέκα χρόνια λειτουργίας του. Ήταν «το όραμα κάποιων παλιών εξορίστων στον Άη Στράτη και σε άλλους τόπους κράτησης, για τη δημιουργία ενός χώρου διάσωσης και προβολής της νεότερης πολιτικής ιστορίας –με επίκεντρο το θεσμό της εξορίας, τις πολιτικές διώξεις και τη καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

 «Για μας δεν είναι κάτι καινούριο να μιλήσουμε «για εκείνα που δεν λέγονται» αφού η θεματική του μουσείου μας αφορά σ’ αυτές τις ιστορίες.  Ιστορίες τραυματικές που δεν ακούγονται, που δεν λεγόντουσαν, δεν λέγονται, δεν τις ξέρει πολύς κόσμος» σχολιάζει Στο Κόκκινο Ρόδου 103,7 ο Χαρίλαος Σισμάνης.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό στην Ελλάδα; Γιατί η μουσειακή ανάδειξη αυτού του υλικού αποσιωπήθηκε, μεταπολιτευτικά, από την πολιτική εξουσία και έμεινε, μαζί με τους «τόπους μνήμης» αναξιοποίητο (για κάποιους βέβαια παραμένει ακόμα ...διχαστικό);
«Είναι θέμα παιδείας και παράδοσης» απαντά ο κ. Σισμάνης. «Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Γερμανία υποχρεώθηκε από το 1953 να μετατρέψει  τα μαρτυρικά μέρη (τα στρατόπεδα της ναζιστικής περιόδου ως παράδειγμα) σε τόπους ιστορικής μνήμης. Στην Ελλάδα κρατάμε μια απόσταση στο σύνολο της ιστορίας του 20ου αιώνα και ιδιαίτερα στις περιόδους εκτροπής της δημοκρατίας. Ένα ακόμα θέμα που «κουτσαίνει» στη χώρα μας είναι η τέχνη σε σχέση με την παιδεία", αναφέρει. Τονίζει μάλιστα τις συνδυαστικές εκπαιδευτικές δράσεις που κάνει το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων (ιστορία, τέχνη), για εφήβους και ενήλικες, με αναφορά στα έργα τέχνης  που δημιούργησαν οι εξόριστοι στη διάρκεια του εκτοπισμού τους, «την απεικόνιση της πραγματικότητας που βίωναν μέσα από τα έργα τέχνης που είναι ένας ακόμα κώδικας επικοινωνίας» όπως σχολιάζει ο ίδιος.

Από το όραμα κάποιων εξόριστων να μην ξεχαστεί η ιστορία που σημάδεψε τη ζωή τους,  στη συλλογική προσπάθεια να καταγραφούν και να «εκτεθούν» τα βιώματά τους σε ένα μουσείο. Ένα μουσείο που συντηρείται με ελάχιστα μέσα και κάνει τεράστια προσπάθεια για να επικοινωνεί ουσιαστικά με τον κόσμο.  Παράλληλα, το μουσείο συνεχίζει να συγκεντρώνει υλικό (αντικείμενα, ντοκουμέντα αλλά και καταγραφή προφορικής ιστορίας): «Έχουν γίνει τεράστιες ζημιές σε κειμήλια και χνάρια αυτών των ιστοριών, λόγω φόβου. Καταστράφηκαν απίστευτα αρχεία από συγγενείς και φίλους των ανθρώπων που διώκονταν,  υπό τον φόβο περισσότερων διώξεων» επισημαίνει ο κ. Σισμάνης.

«Η απήχηση του μουσείου μας στον κόσμο είναι γεωμετρική. Όταν ξεκινήσαμε ο κόσμος που ενδιαφερόταν ήταν  όσοι είχαν βιώματα και προσωπική ή οικογενειακή εμπλοκή στο ζήτημα της εξορίας. Σταδιακά, το ενδιαφέρον μεγάλωνε, ο κόσμος αναζητά πληροφορίες, γοητεύεται και κεντρίζεται από το θέμα, θέλει να μάθει περισσότερα, έχουν αυξηθεί οι επισκέψεις και οι ξεναγήσεις, μας γνωρίζει κόσμος στην Ευρώπη και την Αμερική».

Στο πλαίσιο της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων, το Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων οργανώνει το Σάββατο 20 Μαϊου, σε συνεργασία με την εταιρεία Diadrasis και υπό την αιγίδα του Τμήματος Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών (Πανεπιστήμιο Πατρών), ξεχωριστά εκπαιδευτικά προγράμματα για ενήλικες, εφήβους και οικογένειες.
Με τίτλο «Όλος ο κόσμος μου σε μια βαλίτσα» προσκαλεί τους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες να ξεδιπλώσουν μέσα από τα αντικείμενα της συλλογής του Μουσείου, αναμνήσεις και ιστορίες από τη ζωή στην εξορία.

Τα προγράμματα περιλαμβάνουν:
- σύντομη ξενάγηση
- διαδραστικό εργαστήριο με επιλεγμένα αντικείμενα του μουσείου
- προβολή
- συζήτηση 
- δημιουργικό εργαστήριο
 
Για πληροφορίες: Μουσείο Πολιτικών Εξορίστων Άη Στράτη: Α. Ασωμάτων 31, Θησείο, τηλ: 210 321 3488

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΔΩ