Be proud και αγάπα το σινεμά

Ευριπίδης Ταρασίδης - Ο ερωτισμός του «άλλου», του «διαφορετικού», του ξένου, του γκέι, της λεσβίας, του τρανσέξουαλ προβλημάτισε πολλούς και σπουδαίους σκηνοθέτες τόσο στο παγκόσμιο όσο και στο ελληνικό σινεμά. Η όψη των μελών της ΛΟΑΤ κοινότητας ήταν ανάλογη των κοινωνικών περιστάσεων και των πολιτικών συνθηκών της εκάστοτε εποχής. 

09 Ιουνίου 2017 09:31:44

Ομοφυλόφιλοι σκηνοθέτες και μη, συνέδεσαν το όνομα τους με την επαναστατική εικόνα των γκέι/λεσβιών/τρανς/queer βάζοντας συνεχώς έναν καινούργιο προβληματισμό σχετικά με τις γενικές κατευθύνσεις των ερωτικών στιγμών και της σημασίας τους στη ζωή του ατόμου.
 
Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να αναφερθούμε σε μερικές από τις σπουδαιότερες ταινίες με τη συγκεκριμένη θεματολογία στο διεθνή και (κυρίως) στον ελληνικό κινηματογράφο.
 
Μία από τις πρώτες επαφές του κοινού με την ομοφυλοφιλία στον κινηματογράφο έρχεται με τη μικρού μήκους ταινία του Κένεθ Έιντζερ, Πυροτεχνήματα για την οποία ο σκηνοθέτης σύρθηκε στα δικαστήρια με την κατηγορία της προσβολής της δημόσιας αιδούς. Μία από τις διασημότερες ταινίες με έντονη ερωτική σκηνή μεταξύ δύο γυναικών βλέπουμε στην ταινία του Κεν Ράσελ, Ερωτευμένες γυναίκες, ενώ ο πλατωνικός έρωτας μεταξύ ενός μεγάλου άντρα και ενός μικρού αγοριού ιντριγκάρει το κοινό στην εξαιρετική ταινία του Λουκίνο Βισκόντι, Θάνατος στη Βενετία.


Εξαιρετικά σημαντικές οι ταινίες Θεώρημα του Πιέρ Πάολο Παζολίνι, Σκυλίσια Μέρα του Σίντνει Λιούμετ, Pink Flamingos του Τζον Ουότερς, Τα πικρά δάκρυα της Πέτρα Φον Καντ του Ράινερ Βέρνερ Φασπίντερ, Persona του  Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, Maurice του Τζέιμς Άιβορι, Αγαπημένο μου πλυντήριο του Στίφεν Φρίαρς, Όλα για τη μητέρα μου του Πέδρο Αλμοδόβαρ, Το δικό μου Αϊντάχο του Γκας Βαν Σαντ, Το μυστικό του Brokeback Mountain του Ανγκ Λι, Weekend του Άντριου Χέι και πολλές άλλες.


Ο ελληνικός κινηματογράφος άργησε να ξεπεράσει την εικόνα της γελοιογραφημένης εικόνας του ομοφυλόφιλου, ο οποίος αντιμετωπιζόταν ρατσιστικά, υποτιμητικά και πάντα ως αντιπρότυπο αρρενωπότητας. Οι ομοφυλόφιλοι είχαν πάντα δευτερεύοντα ρόλο. Η ωρίμανση ήρθε αργά αλλά έδωσε μερικές σπουδαίες ταινίες.
 
Πρώτη και σημαντικότερη είναι η ταινία του Γιώργου Κατακουζηνού, Άγγελος (1981) η οποία έσπασε τα ταμεία σε εποχή έντονης προσπάθειας φιλελευθεροποίησης των τεχνών. Διώξεις, καταπίεση, πεζοδρόμιο, προκλητικότητα, βία, πορνεία κ.α καλύπτει το ευρύ φάσμα των ομοφυλόφιλων της εποχής, οι οποίοι ας μην ξεχνάμε πως θεωρούνταν άρρωστοι μέχρι και πριν λίγα χρόνια. Άκρως δραματική, «δακρύβρεχτη» σύμφωνα με τον θεωρητικό του κινηματογράφου, Ντομινίκ Φερνάντεζ, αλλά πειστική η ταινία, αφού ο Κατακουζηνός καταφέρνει μία πιστή απεικόνιση των όσων συνέβαιναν όλη την προηγούμενη εποχή στη χώρα. Δεν είναι τυχαίο πως έπρεπε να βρεθεί στη θέση του Υπουργού Πολιτισμού μία gay icon φιγούρα, η Μελίνα Μερκούρη για να καταφέρει να πάρει χρηματοδότηση η ταινία και να ολοκληρώσει τα γυρίσματα της. Ο Άγγελος ταξίδεψε στο εξωτερικό και παρουσιάστηκε στο φεστιβάλ Καννών εκπλήσσοντας κοινό και κριτικούς.


Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ταινία των Γιώργου Κόρρα- Χρήστου Βούπουρα, ...λιποτάκτης (1988) η οποία για πρώτη φορά προσπαθεί να δώσει την εικόνα της ένταξης του έρωτα δύο ανδρών, διαφορετικών καταγωγών, στην ελληνική κοινωνία, τονίζοντας παράλληλα την έννοια του «ξένου» ως κεντρικό σημείο αντίστιξης μέσα στη σχέση. 
 
Ταινίες βιογραφικού ερωτισμού θεωρούνται οι Μπάιρον-Η μπαλάντα ενός δαιμονισμένου (1992) του Νίκου Κούνδουρου, Μετέωρο και σκιά (1985) του Τάκη Σπετσιώτη, ταινία για τη ζωή του ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και Καβάφης (1996) του Γιάννη Σμαραγδή. Οι Έλληνες σκηνοθέτες έχουν ένα πλήθος ταινιών για μελέτη καθώς πολλά παραδείγματα σπουδαίων αντρών και γυναικών παρουσιάστηκαν ως επίφαση για την εισβολή στον κόσμο της ομοφυλοφιλίας (Προυστ, Ουάιλντ, Μπόουι, Μπέικον, Καραβάτζιο κ.α.).


Σπουδαία και η ταινία του ομοφυλόφιλου σκηνοθέτη Κωνσταντίνου Γιάνναρη, Από την άρκη της πόλης (1998). Άλλες ομόθεμες ταινίες που ανήκουν στο λεγόμενο New Queer Cinema είναι οι ταινίες του Πάνου Κούτρα (Η επίθεση του γιγάντιου μουσακά, Στρέλλα, Xenia), οι μικρού μήκους ταινίες του Χρήστου Δήμα Tender και Ο Αμερικάνος, το Polaroid  Άγγελου Φραντζή, Το χάραμα του Αλέξη Μπίστικα κ.α.
 
Η πορεία από τον κίναιδο, αξιογέλαστο ομοφυλόφιλο στον ενταγμένο στο κοινωνικό γίγνεσθαι άτομο ήταν μεγάλη και δύσκολη για τον ελληνικό κινηματογράφο. Δυστυχώς ακόμα και σήμερα, ο ομοφυλόφιλος δεν είναι ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος που αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής, περνά τα εμπόδια που μπαίνουν στο δρόμο του και διαφέρει παρά μόνο για τις σεξουαλικές τους επιλογές. Οι ομοφυλόφιλοι (και γενικά οι queer) χαρακτήρες παραμένουν στεροτυπικά κολλημένοι σε κοινωνικά πάγια, σε εικονογραφημένες ευκολίες, δίνοντας την εικόνα μιας ατελέσφορης αναζήτησης της «ορθής» τοποθέτησης του «άλλου» σε μία ιστορία.