Urban Stories #22: Πάρε με στο τηλέφωνο (ή πάρε το μηδέν)

Νίνα Μπάνου – Η 22η εκπομπή Urban Stories Στο Κόκκινο Ρόδου 103.7 ακολουθεί  το νήμα της τηλεφωνικής κουλτούρας, εκείνες τις ηχητικές ταλαντώσεις που, εξαιτίας τους, επί ενάμιση αιώνα και βάλε, πού μας χάνεις, πού μας βρίσκεις, είμαστε κρεμασμένοι από μία συσκευή στέλνοντας και λαμβάνοντας σήματα, αναστατώνοντας το σύμπαν…

17 Ιουνίου 2017 13:37:24

Από τότε που ο Μπελ άκουσε για πρώτη φορά τον ήχο της φωνής που ερχόταν από μακριά, μέχρι τη σημερινή σκηνή που βλέπουμε παντού – στη βόλτα, στον καφέ, στο μπαράκι, στην παραλία, στην καθημερινότητα δηλαδή, έχουμε πάντοτε να κάνουμε με ένα εξαιρετικό επίτευγμα του ανθρώπου. Επί ενάμιση αιώνα και βάλε, είμαστε κρεμασμένοι από μία συσκευή και στέλνουμε και λαμβάνουμε σήματα, αναστατώνοντας το σύμπαν.

Και καλά, το σύμπαν απ’ την πλευρά του, καθώς μετράει πολύ περισσότερα δισεκατομμύρια αιώνες, δε μοιάζει να πολυεντυπωσιάζεται απ’ αυτές τις ανθρώπινες επιδείξεις. Άλλωστε, μέχρι σήμερα όποιος ξεκίνησε να το εξερευνήσει, έμαθε ότι όλα αυτά που ισχύουν εδώ κάτω στην ταπεινή μας κατοικία, πρέπει να τα ξεχάσει - μαζί με τη βαρύτητα, το μπέργκερ με μαγιονέζα, την αίσθηση του χρόνου, την αναπνοή και τα δελτία καιρού. Όλα αυτά δηλαδή, που για μας συναποτελούν τα πιο πολύτιμα χαρακτηριστικά της ζωής μας, για το σύμπαν είναι μια απειροελάχιστη ψείρα.

Κι όμως. Για το τηλέφωνο, εμείς εδώ οργώσαμε ολόκληρη τη γη και στήσαμε σύρματα που τραγουδάνε στα λιβάδια, ξηλώσαμε τοίχους και υψώσαμε πύργους, καταναλώσαμε και καταναλώνουμε μοντέλα επί μοντέλων – καθώς όλο και νεώτερες και πιο σύγχρονες μορφές προκύπτουν, που κάνουν το μάτι μας και την καρδιά μας να πεταρίζουν αυτάρεσκα.

Ας είναι, λοιπόν. Το εφηύραμε το τηλέφωνο ως ανθρωπότητα, του δώσαμε μάλιστα παγκοσμίως και κάτι απ’ τον Όμηρο, κάτι που να θυμίζει το παλικαράκι εκείνο που τα έβαλε με τους μνηστήρες της μαμάς του – καθώς και κάτι από τη φωνή μας: η φωνή που ακούγεται από μακριά…Και όλος ο κόσμος το πήρε αυτό το όνομα, το μετέτρεψε, το αξιοποίησε, άλλοτε το συνέκοψε και το άφησε μόνο με φωνή, για να μιλάει ο ένας με τον άλλο και να χρησιμοποιούν την φωνή, όπερ αυτονόητο και κάπως άτοπο. Σε αντίθεση με μας, που το θέλουμε στα ελληνικά ατόφιο, τηλέφωνο.

«Στο τηλέφωνο σε παίρνω απ’ τη γωνία / κι όλο βγαίνουν κάτι άσχετοι» τραγουδάει ο Σαββόπουλος στο «Μας βαράνε ντέφια». Και ας δούμε τί ανακαλεί στη μνήμη μας αυτό το τραγούδι ….«απ’ τη γωνία», δηλαδή; το μυαλό μας πάει αμέσως στο τηλέφωνο του περιπτέρου – ή του τηλεφωνικού θαλάμου. Κι εδώ, μπορεί ένας νέος σήμερα να απορήσει, μα πώς άραγε ζούσε κάποτε ο άνθρωπος χωρίς δικό του τηλέφωνο; Η, ακόμα πιο πέρα, χωρίς κινητό τηλέφωνο;

Μόλις που αρχίσαμε να θυμόμαστε, φίλες και φίλοι μου αγαπημένοι, το τί απήχηση είχε αυτό το θαυμαστό αντικείμενο με τις τρυπούλες στις δύο άκρες του ακουστικού, στις πρώιμες ηλικίες του πολιτισμένου κόσμου μας.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, εκεί που γίνονται και όλα τα μεγάλα και μαγικά πράγματα, χρησιμοποίησαν αρχικά το κέντρο, την τηλεφωνήτρια και τον χειριστή, τον operator. Εδώθε πάλι, πέρασαν στα γρήγορα σε μοντέρνες καταστάσεις – μη μείνουμε και πίσω- και φτιάξανε τηλεφωνικούς θαλάμους (η Βρετανία, όπως θα ήταν και αναμενόμενο, τους έκανε κι αυτούς κόκκινη τουριστική ατραξιόν) – κι εμείς πάλι, στη μικρή μας χώρα, προλάβαμε το τηλέφωνο στο περίπτερο, με ή χωρίς κερματοδέκτη (για τους παλιότερους, μια υπερμεγέθης συσκευή κόκκινη που ζύγιζε ως πέντε έξι κιλά και έπαιρνε δεκάρικα, δεκαετία του 80). Και πάλι οι παλιότεροι, θα θυμούνται το σκηνικό: περπατάω στο δρόμο, νέος με πλησιάζει και πολύ ευγενικά μου ζητάει να τον βοηθήσω. Πώς; Να πάρει έναν αριθμό απ’ το περίπτερο και να ζητήσω εγώ τη Μαρία ως φίλη της - και μόλις έρθει η Μαρία να του την παραδώσω να κλείσουν ραντεβού, ευχαριστώ πολύ για τη βοήθεια κοπελιά κι έτσι. Ένα κόλπο τόσο σύνηθες τις εποχές εκείνες, που θεωρώ πια ότι το ήξεραν και οι γονείς – άλλο αν παρίσταναν τους αυστηρούς. Κάπως έτσι λοιπόν μπήκε το τηλέφωνο και στη δικιά μας καθημερινότητα…



Άλλη ανάμνηση εποχής, η –πάντα επίκαιρη- απαίτηση της μάνας μόλις φτάσεις, πάρε τηλέφωνο. Οι θάλαμοι στην ξένη πόλη όπου σπούδαζε το παιδί λιγοστοί ή κατεστραμμένοι, ο ΟΤΕ κλειστός εκείνη την ώρα – ή, απλούστερο, το παιδί το περίμεναν άλλες υποχρεώσεις, π.χ. φίλοι στη γωνιακή ταβέρνα ή προείχε να δει το κορίτσι μετά απ’ τις διακοπές. Και συνέβαιναν κι αυτά τα ευτράπελα, να παίρνει δηλαδή μετά από κάποιες μέρες η μάνα στο τηλέφωνο της γραμματείας και η ευσυνείδητη υπάλλος να αναρτά στον πίνακα ανακοινώσεων της σχολής, «Ο Γιώργος να πάρει επιτέλους ένα τηλέφωνο στη μαμά του!». Ας είναι καλά…

Άλλοτε πάλι, οι γραμμές δεν ήταν και πολύ σόι και «έπεφταν». Εκεί ακουγόταν το αμίμητο «Ποιός; Δεν ακούω, πάρτε το μηδέν». Το μηδέν βέβαια συνήθως δεν ξεκαθάριζε την κατάσταση και πάλι είμασταν στο μηδέν, αλλά χάρη σ’ αυτή την κλασική φράση απέφευγες και όλους όσοι σου ήταν ενοχλητικοί – μιας και η αναγνώριση κλήσης δεν ήταν παρά ένα μακρινό μέλλον. Και σε καιρούς κάπως ύποπτους και μάλλον σκοτεινούς, το μπλέξιμο στις γραμμές ήταν σημάδι ότι κάποιος / κάποιοι ενδιαφέρονταν περισσότερο απ’ το κανονικό για όσα έλεγες: τότε, ο ήχος της γραμμής είχε ένα συνεχές μουρμουρητό, ένα χαρακτηριστικό χαλάκι σα να τηγανίζανε πατάτες.

Και πάμε λοιπόν, ακολουθώντας το νήμα της τηλεφωνικής κουλτούρας, να κυνηγήσουμε το άλλο άπιαστο όνειρο του ανθρώπου: τη δελεαστική λειτουργία της συσκευής, για να προσελκύσεις ερωτικά τον άλλο ή για να δηλώσεις το ενδιαφέρον σου – χωρίς να χρειάζεται να τον βλέπεις κατάματα. Η ανωνυμία του καλούντος της εποχής εκείνης μπορεί σήμερα και να μοιάζει με το διαδικτυακό «πέσιμο» - και, κατ’ αναλογίαν, οι τηλεφωνικές φάρσες να έχουν κάτι από την πειραχτική διάθεση των σημερινών τρολ. Διότι, σύνηθες ήταν τα πιτσιρίκια να ψάχνουν τον τηλεφωνικό κατάλογο και να βρίσκουν περίεργα ονόματα – «ο κύριος Λαγός; Εδώ κυνηγός!». Η αρχιτεκτονική του μέσου λοιπόν, είχε και κείνη το στυλ της – και, ενδεχομένως, την πλάκα της, ή τη χαζομάρα της.

Τα κενά, λοιπόν. Η κοσμοϊστορική αυτή εφεύρεση στην υπηρεσία του έρωτα και της συμπλήρωσης κενών…άλλωστε, το πάρε-δώσε του τηλεφώνου πάντα δήλωνε ενδιαφέρον – κι έπειτα, εκείνη η αναμονή ή το ανέκδοτο «όταν το τηλέφωνο δε χτυπάει, είμαι εγώ που δε σε παίρνω».

Κι ερχόμαστε στο σήμερα, αγαπημένοι μου ακροατές. Σ’ ένα σήμερα, που η φωνητική κλήση έχει εν πολλοίς αντικατασταθεί από τον ψηφιακό τρόπο επικοινωνίας: οι μικρότεροι προτιμούν να γράφουν (όπως γράφουν) και να αρθρώνουν λιγότερο προφορικό λόγο – οι σύγχρονοι ψυχολόγοι το αποκαλούν αυτό «ο φόβος του τηλεφώνου». Κι αυτό επειδή, όσο περισσότερο γίνεται πολύπλοκος ο ψηφιακός μας δείκτης, τόσο λιγότερο οι άνθρωποι επιθυμούν να μιλούν. Και είναι, ίσως,  λογικό: η εκφορά του προφορικού λόγου έχει μεγάλο μερίδιο στην εικόνα που σχηματίζει ο συνομιλητής για το άτομό σου – οι τόνοι της φωνής, οι παύσεις μας, το ιδίωμα που εκφράζουμε καθώς μιλάμε (ιδίωμα καταγωγής, ψυχικής ή συναισθηματικής κατάστασης, προσωρινού ή και μόνιμου τρόπου πρόσληψης του παρόντος κ.α.), μας ζωγραφίζει στο ασκημένο αυτί του συνομιλητή μας.

Εδώ όμως είναι πια η ώρα να σας αφήσω – πιστεύω ότι αρκετά αποκαλύψαμε απόψε για την αντίληψή μας, για τη σχέση μας με το τηλέφωνο, για την ηλικία μας στο τέλος–τέλος! Και ναι: δε φοβάμαι να το πω, έχω ζήσει και το κοινόχρηστο και το οικιακό σταθερό τηλέφωνο, άνευ της λειτουργίας του οποίου κάποια στιγμή ήταν αδύνατον να ζήσουμε. Όπως ακριβώς σήμερα θεωρεί όλος ο κόσμος, ότι είναι αδύνατον να ζήσει χωρίς το κινητό του.

Ακούστε: λάβετε υπόψη σας, πως πριν λίγα, όχι πολλά χρόνια, η επικοινωνία γινόταν στο σταθερό τηλέφωνο και δια ζώσης. Ό,τι και να επιχειρήσετε, ο Γκράχαμ Μπελ θα είναι ο προπάτοράς σας: είτε κρατάτε κινητό στην παραλία ή στη βόλτα με το σκύλο σας, ή στον οδοντογιατρό και στο κομμωτήριο, είτε έχετε προσαρμοσμένο στο αυτί ένα ακουστικάκι σχεδόν αθέατο, σε κηδεία ή σε κοινωνική συνεύρεση, ή ακόμα σε γέννηση ανθρώπου ως μαιευτήρας, μη χάσετε καμιά κλήση, είτε τρέχετε στην εθνική οδό και τα μάτια σας δεν είναι στο δρόμο, θυμηθείτε: ο έρμος ο εφευρέτης το έφτιαξε για να μας διευκολύνει τη ζωή μας – όλα τα άλλα είναι η δικιά μας υπερβολή. Και παρόλη μας την υπερβολή, θα είμαστε και στο μέλλον μια ψείρα στην πλάτη του σύμπαντος.
Ευχαριστώ για την ακρόαση, την άλλη Πέμπτη στις έξι, Στο Κόκκινο Ρόδου 103.7 (και σε επανάληψη κάθε Δευτέρα την ίδια ώρα).

ΑΚΟΥΣΤΕ ΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΕΔΩ

Kεντρική φωτό: Dali, Lobster telephone, 1936

Στην εκπομπή ακούστηκαν τα τραγούδια/συνθέσεις/κινηματογραφικές ατάκες:

 
Max Morath - Medley of Early Telephone Songs, The talking telephone  
Nabila Vs Bourvil
Strauss, telephone polka
Π. Σιδηρόπουλος – Λ. Νικολάου, Το τηλέφωνο
Sugarloaf, Don't call us, we'll call you
Ian Moss, Telephone Booth
Δ. Σαββόπουλος, Μας βαράνε ντέφια
Dr Hook, Sylvia’s Mother
Musical Number, Bye Bye Birdie - Telephone Hour
Elo, Telephone Line
Τηλεφωνικές συνομιλίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου
Μ. Χιώτης - Πάρε με στο τηλέφωνο
Ν. Πορτοκάλογλου, Μπλέξαν οι γραμμές μας
Ta telefona
Stevie Wonder - I Just Called To Say I Love You
Ν. Παπάζογλου, Χτυπάει τηλέφωνο
Kelly Ray, Telephone In Heaven