«Έλα λοιπόν από την αρχή να ζήσουμε τα χρώματα»

Στην εκπομπή «Φταίνε τα Τραγούδια» που μεταδόθηκε στις 9/7, Στο Κόκκινο Ρόδου 103.7,  βουτήξαμε  τα χέρια μας σε χρώματα και τα πετάξαμε σε τοίχους με στίχους από ποιήματα και τραγούδια που έχουν ως θέμα το χρώμα. Μια ώρα γεμάτη ηχο-χρώματα,  που τόσο λείπουν από τη ζωή μας.  Επιμέλεια: Μίκα Ντάκα.

12 Ιουλίου 2017 14:15:11

Έμεινα σήμερα μέσα, να σας φτιάξω έναν κήπο.
δεν βγήκα στο δρόμο, δεν πήγα στην πόλη,
δεν είδα τους φίλους μου. Έσκαψα όσο
μπορούσα το χώμα. Ύστερα κάρφωσα
τα δέκα μου δάχτυλα να βγάλει νερό.
Όταν έδυε ο ήλιος, φύτρωσαν χρώματα.
Νικηφόρος Βρεττάκος
 
Το πρώτο χρώμα που υπάρχει ήδη στην παλέτα μας είναι το κόκκινο. Ένα από τα τρία βασικά χρώματα. Το χρώμα της φωτιάς, της αποπλάνησης, του πάθους και του έρωτα. Ένα ποτάμι  όπου ρέει αίμα,  ενέργεια, θυμός, περιπέτεια και κίνδυνος. Ένα χρώμα που υπερτερεί στην ποίηση: «η επανάσταση και ο έρωτας έχουν ίδιο δυνατό  χρώμα, κόκκινο»  θα πει ο Τάσος Λειβαδίτης.  Για τον Γιάννη Ρίτσο «όλο το κόκκινο στις μέρες μας είναι αίμα», ενώ ο Τόλης Νικηφόρου  μιλά για την υπέρβαση του αισθητού και της φθοράς μέσα σε «λάμψεις πολύχρωμες και μαγικές κραυγές/ ένα κόκκινο ξέφτι στο κατώφλι του κόσμου».

Το επόμενο χρώμα, αρκετά φωτεινό. Το δεύτερο βασικό χρώμα , της αισιοδοξίας, της φώτισης και της δημιουργικότητας. Το κίτρινο στην ποίηση έχει κι αυτό διπλή έκφραση. Μπορεί να εκφράζει νοσταλγία, φθινόπωρο και μελαγχολία. «Μια κίτρινη παλιά βροχή, τη νύχτα, σα μαστίγιο» πέφτει από τους στίχους του  Αναγνωστάκη. Αλλά και στο τραγούδι του Σαββόπουλου:  «στις λυπημένες πολιτείες πέφτει μια κίτρινη βροχή»,  μαζί με «μια βροχή αρρωστιάρα και κίτρινη» που τραγουδά ο Παπακωνσταντίνου.  Όμως μπορεί να συνδέεται και με τον ήλιο που λούζει το σώμα των ανθρώπων, κάτι που μας παραπέμπει στον φωτεινό ψυχικό κόσμο ή ακόμα και με τον ήλιο που φωτίζει μια «κίτρινη όχθη» όπως στη Θάλασσα του Πρωϊού του Καβάφη. Κίτρινο, ήλιος, και «Σχέδια για ένα καλοκαίρι», όπου «μένει ακόμα ο ξανθός μαρμαρωμένος έφηβος το καλοκαίρι» (Γ. Σεφέρης).

Λένε πως «η ζωγραφική είναι σιωπηλή ποίηση, η ποίηση ομιλούσα ζωγραφική». Πολλοί ήταν οι ποιητές που άντλησαν την έμπνευσή τους από τη ζωγραφική, όπως για παράδειγμα, ο Εγγονόπουλος που υπηρετούσε και τις δύο τέχνες.  Ο Ελύτης είχε πει το εξής «Από παιδί, έβλεπα την ποίηση συνυφασμένη με τη ζωγραφική. Κάτι που για την Ελλάδα είναι λίγο παράξενο[…] η αισθητική της ζωγραφικής, επί παραδείγματι, με βοήθησε στη σύνθεση των ποιημάτων και στην ολοκλήρωση μορφών με εικόνες που η μία συναρμόζεται στην άλλη, ακριβώς όπως συνέβη στο φαινόμενο της μοντέρνας ζωγραφικής». Με «Οχτώ οχτάστιχα για τον Μιρό»  αποτυπώνει και ο Ρίτσος την πρόσληψή του από τη ζωγραφική, έπειτα από σχετική πρόσκληση των Γάλλων, με σκοπό τη δημιουργία ενός λευκώματος για τα 80 χρόνια του Μιρό. Και σε ένα άλλο ποίημά του περιγράφει μια γυναίκα που «έπεσε ολόγυμνη στη θάλασσα» κι έγινε «γαλάζια κι η φωνή της κι η σιωπή της». Μια ποιητική φιγούρα που παραπέμπει, όπως αναφέρει ο Αραγκόν στο Μπλε Γυμνό του Ματίς.

Κι αφού βάλαμε στην παλέτα μας και το τρίτο βασικό χρώμα το μπλε, το μπλε του ουρανού και της θάλασσας,  το τόσο μπλε που ξόδεψε ο θεός για να μην τον βλέπουμε, ας το ανακατέψουμε με το κόκκινο, για να μας δώσει ένα δευτερεύον χρώμα το μοβ. Το χρώμα του Σύμπαντος και της υπερφυσικής ενέργειας.  Με σκούρες αποχρώσεις, μελαγχολίας: «Την ανεμώνα πού κάθισε στο χέρι σου / Κι έτρεμε τρείς φορές το μωβ τρείς μέρες πάνω από  τούς καταρράχτες»  εκφράζει ο Ελύτης, ο οποίος συγχρόνως αναφέρει πως  «το μωβ περιλαμβάνει όλα τα χρώματα πλην ενός, που καλείσαι να το βρεις και δεν το βρίσκεις ποτέ σου». Αλλά ο ποιητής μιλά και για μια άλλη χρωματιστή ύπαρξη  που «τόσο πολύ τη μέθυσε ο χυμός του ήλιου / που έγειρε το κεφάλι της και δέχτηκε να γίνει/ σιγά-σιγά: η μικρή Πορτοκαλένια».

Το χρώμα που έχουν συνδέσει με την  παιδικότητα την αθωότητα, αλλά και τον αισθησιασμό είναι το ροζ. Που δεν προκύπτει μόνο από «τα ρούχα μαζί που πλύθηκαν», αλλά κι από τη θετική όψη της ζωής . «Η ζωή στα ροζ» , όπως το ποίημα που φέρει αυτόν τον τίτλο και που, όπως λένε μερικοί, έγραψε ο Μπωντλέρ, έπειτα από μια έκρηξη οργής προς έναν τύπο που κουβαλούσε τζάμια, με σκοπό να τα τοποθετήσει σε γειτονικό σπίτι.  Ο Μπωντλέρ υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών, βγήκε έξω από το σπίτι του, έσπασε όλα τα τζάμια του δύστυχου ανθρώπου, φωνάζοντας «γιατί δεν βλέπω μέσα από τα τζάμια σου τη ζωή στα ροζ;»
Ας αφήσουμε όμως τα ροζ συννεφάκια κι ας προσγειωθούμε στην πραγματικότητα  με το χρώμα  που δηλώνει την σταθερότητα  και τη λογική. Γήινες καταστάσεις. Το καφέ χρώμα δεν το συναντάμε συχνά στην ποίηση, υποδηλώνεται όμως με τη γη τα δέντρα και τις ρίζες μας.

Όσο το χρώμα που έχει μέσα του τον ήλιο και τη θάλασσα,  την Άνοιξη, τη φύση, και την αναγέννηση, δεν είναι άλλο από το πράσινο. «Το πράσινο που ασελγεί», όπως μας λέει η Δημουλά, ή ένας από τους τρεις κόσμους του Βρεττάκου: «Έχω τρεις κόσμους. Μια θάλασσα, έναν ουρανό κι έναν πράσινο κήπο: τα μάτια σου».
Όμως το πιο πολύ-τραγουδισμένο χρώμα είναι το μαύρο. Το χρώμα που συνδέθηκε απόλυτα με το σκοτάδι,  τον θάνατο, το πένθος, την θλίψη, την παραίτηση. Πηγάζει από τα μαύρα φεγγάρια του έρωτα, αναβλύζει από την αθέατη όψη της σελήνης και της ψυχής, το μυστήριο και τη μοναχικότητα. «Όλοι οι φίλοι μου ζωγραφίζουνε με μαύρο χρώμα γιατί τους ρημάξατε το κόκκινο … οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά» (Κ. Γώγου).  «Κάποτε … θα περάσουμε μεσ᾿ απ᾿ τη μαύρη τρύπα του ήλιου που θα καίει» (Μ. Σαχτούρης).

Για την αποκατάσταση του μαύρου, λοιπόν. Το μαύρου που καλούμαστε αναπόφευκτα να διαβούμε, να βυθιστούμε και να αναγεννηθούμε μέσα από αυτό,  γιατί κάπου εκεί έξω μας προσμένει το φως. Το λευκό φως που θα περάσει μέσα από το πρίσμα της ψυχής μας και θα διαxτινιστεί σε χρώματα.  
Κι ας μην περιοριστούμε στην οπτική μας πρόσληψη, γιατί τα χρώματα βρίσκονται παντού. Τα ακούμε, τα μυρίζουμε, τα γευόμαστε, τα ψηλαφούμε. Είναι σε όλες μας τις αισθήσεις διάχυτα, σε πολλές αποχρώσεις και αντιθέσεις. Έχουμε τα πινέλα λοιπόν έχουμε και τα χρώματα, ας ζωγραφίσουμε τον παράδεισο να μπούμε μέσα. Έτσι όπως μας βεβαιώνει ο Καζαντζάκης.  Πετώντας με το «Λευκό περιστέρι» της ελπίδας και της ειρήνης σε έναν φωτεινό κόσμο, όπου δεν θα πάψουμε να ονειρευόμαστε.

ΑΚΟΥΣΤΕ Ε Δ Ω ΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ



Ποιήματα και τραγούδια της εκπομπής:
She’s a rainbow – Rolling Stones
Ο κήπος με τα χρώματα- Νικηφόρος Βρεττάκος
Κόκκινο ξέφτι στο κατώφλι του κόσμου -  Τόλης Νικηφόρου
Ride on red Ride on - Rory Gallagher
Ένας λόγος για το καλοκαίρι – Γεώργιος Σεφέρης
Yellow river – Christie
Η γαλάζια γυναίκα – Γιάννης Ρίτσος
Strange color blue – Madrugada
Το μονόγραμμα- Οδυσσέας Ελύτης
Purple rain – Prince
Στον Aντρέα Kαμπά- Οδυσσέας Ελύτης
Πορτοκαλί – Chroma
Pink – Aerosmith
Brown sugar – ZΖ Top
Ο πράσινος κήπος – Νικηφόρος Βρεττάκος
Green is the color - Pink Floyd
Εμένα οι φίλοι μου – Κατερίνα Γώγου
Black is black – Los Bravos
Το χρυσάφι – Μίλτος Σαχτούρης
Paint it black – Rolling Stones
White dove - Scorpions
 

 
* «Έλα λοιπόν από την αρχή να ζήσουμε τα χρώματα»
 Οδυσσέας Ελύτης