58ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: Η πολιτική στο προσκήνιο

Στράτος Κερσανίδης - Ο όρος ‘πολιτικό σινεμά’ μπορεί να έχει αρκετά ευρεία έννοια αλλά είναι κάποιες ταινίες στις οποίες η πολιτική ματιά είναι ιδιαίτερα έντονη. Ο Βασίλης Μαζωμένος με το «Lines» και ο Γιώργος Νικόπουλος με το «The ox», αλλά και ο Κυριάκος Κατζουράκης με το «USSAK», μιλούν ο καθένας με τον τρόπο του για την ταξική κοινωνία, την κρίση, την εκμετάλλευση, την ουτοπία. 

09 Νοεμβρίου 2017 18:12:57

«USSAK», σκην.: Κυριάκος Κατζουράκης: Ο χρόνος μας μεταφέρει στο μέλλον το οποίο όμως έχει πολλά στοιχεία με το παρελθόν. Η εξουσία της εκμετάλλευσης και του τρόμου έχει εγκαθιδρυθεί και η πλειοψηφία των ανθρώπων ζει μέσα στη μιζέρια. Μια γυναίκα, η Ιωάννα, η οποία εργάζεται σε ένα κακόφημο μπαρ, απολύεται. Φεύγοντας κλέβει ένα πιστόλι και το ταμείο. Καταφέρνει να ξεφύγει και ζητά καταφύγιο κοντά σε έναν παλιό της φίλο, το Ζάφο. Την ίδια ώρα η οικονομική ελίτ σχεδιάζει πως θα αυξήσει τα κέρδη της σε βάρος του πληθυσμού, και αντικαθιστώντας τους φυσικούς σπόρους με μεταλλαγμένους, ενώ συμμορίες αλωνίζουν τους δρόμους και οι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν διάφορους τρόπους για να επιβιώσουν. Ο Ζάφος βρίσκει ένα μέρος για να μείνει η Ιωάννα, ένα κοινόβιο περιθωριακών. Εκεί θα γνωρίσει δυο ηλικιωμένους άνδρες, τον Πάνο και το Σωκράτη. οι οποίοι θα έχουν θετική επίδραση επάνω της και θα την κάνουν να δει τη ζωή διαφορετικά. «Για μένα είναι συγγενείς μου. Μέχρι να τους γνωρίσω ήμουν μισός άνθρωπος», λέει.    



‘Το μέλλον είναι εδώ’, διακηρύσσει ξεκάθαρα η ταινία του Κυριάκου Κατζουράκη. Και είναι ένα μέλλον κατάμαυρο, πνιγηρό, εφιαλτικό. Η κοινωνία των ανθρώπων σαπίζει, το ίδιο και οι άνθρωποι οι οποίοι σταδιακά χάνουν την ανθρωπιά τους. Το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς, τους εξουσιαστές και τους εξουσιαζόμενους μεγαλώνει διαρκώς. Όμως πάντα υπάρχει ελπίδα και έρχεται από εκείνους που διεκδικούν την Ουτοπία. «Ο ουτοπιστής είναι ο απόλυτος υλιστής. Ποτέ δε λέει: ‘αυτό δεν αλλάζει’. Νιώθει πως αν το πει, παύει να’ ναι άνθρωπος», λέει στο φινάλε η αφηγήτρια.

Ταινία πολιτική με άμεσες αναφορές στην οικονομική κρίση αλλά περισσότερο στην κρίση ηθικής και στην καταστροφή του κοινωνικού ιστού. Ο σκηνοθετικός ρυθμός δε χάνεται, οι διάλογοι είναι ουσιαστικοί και οι ερμηνείες πολύ καλά δουλεμένες καθώς όλοι οι ηθοποιοί ανταποκρίνονται στους δύσκολους ρόλους τους. Υψηλής αισθητικής είναι και το εικαστικό αποτέλεσμα της ταινίας κάτι στο οποίο δίνει μεγάλη σημασία ο Κυριάκος Κατζουράκης καθώς παρεμβαίνει ο εικαστικός του εαυτός. Η δράση έχει ροή και ουσία, η κάμερα κυκλοφορεί ανάμεσα στους ηθοποιούς, σπάνια μένει στατική. Πολύ καλή δουλειά έχει γίνει στα σκηνικά και τα κοστούμια αλλά και στο ρεπεράζ αφού βρέθηκαν χώροι οι οποίοι ανταποκρίνονται στις ανάγκες της ταινίας. Άλλωστε, όπως λέει ο Κυριάκος Κατζουράκης «βρήκα τις τοποθεσίες σε παλιές γειτονιές στο κέντρο της Αθήνας. Πάντοτε πίστευα πως στο μέλλον οι πόλεις μας θα θυμίζουν περισσότερο τις πόλεις όπως ήταν τη δεκαετία του 1950». (ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ)  



 «Lines» (Γραμμές), σκην.: Βασίλης Μαζωμένος: Επτά διαφορετικές ιστορίες με διαφορετικούς ήρωες μέσα σε ένα σκηνικό απόλυτης κατάρρευσης. Μία τηλεφωνική υπηρεσία, η ‘Γραμμή ζωής’, λειτουργεί για να προσφέρει βοήθεια στους ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονται σε απόγνωση.

Η πιο πολιτική ελληνική ταινία, τουλάχιστον στο φετινό ελληνικό τμήμα του φεστιβάλ. Πολιτική, όχι με την έννοια του συνθήματος και του μανιφέστου αλλά με έναν τρόπο πιο βαθύ ο οποίος αφουγκράζεται την ανθρώπινη αγωνία, εκείνη που βιώνουν τα θύματα αλλά και οι θύτες που από τη μια στιγμή στην άλλη μετατρέπονται σε θύματα.

Ο Βασίλης Μαζωμένος εμπνεόμενος από την οικονομική κρίση, δημιουργεί μικρές αφηγήσεις που μοιάζουν με μικρούς εφιάλτες. Καφκική ατμόσφαιρα, διάλογοι προσεγμένοι, καθόλου εύπεπτοι. Άνεργοι, γιάπηδες, στελέχη επιχειρήσεων, αστυνομικοί, ρακοσυλλέκτες, άστεγοι, φασίστες, σε ένα σκηνικό τρόμου μια κοινωνίας η οποία σήπεται διαρκώς και η οποία ελάχιστα μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους.

Συγκλονιστικό φινάλε που θυμίζει έντονα τη πρόσφατη Ιστορία. Λέει: «γαμώ τη Βουλή και το Σύνταγμα. Εμείς είμαστε ελέφαντες και η Ελλάδα είναι ψύλλος. Αν ο ψύλλος συνεχίσει να ενοχλεί τον ελέφαντα, τότε εκείνος θα τον λιώσει με την προβοσκίδα του». Και λίγο μετά: «αν ο πρόεδρός σας συνεχίσει τις μαλακίες για τη Βουκλή, τη Δημοκρατία και το Σύνταγμα, ίσως αυτά να μη διαρκέσουν και πολύ».
Η ταινία του Μαζωμένου κατορθώνει να παρουσιάσει την κρίση με μια ποιητική διάσταση. Είναι ένα απελπισμένο κινηματογραφικό ποίημα, μοιάζει με την ποίηση του Κώστα Καρυωτάκη.

Ο Βασίλης Μαζωμένος είναι ένας ιδιότυπος σκηνοθέτης, ο οποίος επιμένει στο δικό του στυλ. Πιστεύω πως οι «Γραμμές» είναι η καλύτερή του ταινία. (ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ)



«The ox», σκην.: Γιώργος Νικόπουλος: Ένας ηλικιωμένος άνδρας, με τη βοήθεια ενός βοδιού οργώνει τη γη. Αυτή είναι η δουλειά του, για αυτήν έχει επιλεγεί από την Εξουσία και ο αντικαταστάτης του θα κάνει κι εκείνος την ίδια δουλειά. Θα οργώνει τη γη με το βόδι. Έρχεται όμως η Εξουσία και αποφασίζει πως από δω και πέρα θα σπέρνει σπόρους χρυσού και θα καλλιεργεί χρυσάφι. Πάντοτε όμως σκλάβος, δεμένος με το βόδι. Όμως μια γυναίκα θα έρθει να αμφισβητήσει τη ροή των πραγμάτων, να αντισταθεί στους δυνατούς και να δείξει το δρόμο της απελευθέρωσης.

Ένα απολύτως πολιτικό φιλμ κινουμένων σχεδίων. Κινουμένων σχεδίων; Όχι ακριβώς αφού υπάρχουν πραγματικοί ηθοποιοί και στη συνέχεις με ειδική επεξεργασία έγιναν σαν κινούμενα σχέδια. Οι μορφές θυμίζουν έντονα θέατρο σκιών (Καραγκιόζη) αλλά μορφές από αρχαία μινωικά αγγεία.

Ένα καθαρό πειραματικό φιλμ, πρωτοποριακό και πολύ ενδιαφέρον. Περισσότερο αργό στην εξέλιξή του, αρχικά ξενίζει και μπορεί να κουράσει. Βέβαια ο ίδιος ο σκηνοθέτης υποστηρίζει πως αυτό που έκανε ήταν να ακολουθήσει τους σωματικούς του ρυθμούς. Προσωπικά η ταινία με κούρασε αλλά δεν μπορώ να μην ομολογήσω πως κέντρισε το ενδιαφέρον μου. Τόσο τεχνικά όσο και αισθητικά. Στη συνέχεις θυμήθηκα πως όταν είχα πρωτοδεί Ταρκόφσκι, το ίδιο είχα αισθανθεί. (ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ)



«Κτήνος» (Beast), σκην.: Μάικλ Πιρς – Ηνωμένο Βασίλειο: Μια σειρά ανεξιχνίαστων φόνων, με θύματα νεαρές γυναίκες, έχει αναστατώσει μια μικρή επαρχιακή πόλη της Αγγλίας. Μια κοπέλα ερωτεύεται έναν νεαρό το οποίο ο αστυνομία παρακολουθεί ως ύποπτο. Εκείνη υπερασπίζεται την αθωότητά του και έρχεται σε σύγκρουση με την καταπιεστική της οικογένεια και με ολόκληρη την κοινότητα.

Αρκετά ενδιαφέρουσα ταινία η οποία βασίζεται κυρίως στους δύο κεντρικούς χαρακτήρες. Με στοιχεία αστυνομικού αλλά και ψυχολογικού θρίλερ, δεν στερείται ενδιαφέροντος αλλά έχει και κάποιες σεναριακές αδυναμίες. Το φινάλε είναι μάλλον υπερβολικό. (ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ)