Αρχαιολογικό Συνέδριο: Αγαλματίδια θεοτήτων, υπερπολυτελής έπαυλη και μυστικά σαρκοφάγων

Έλσα Σπυριδοπούλου- Γυναικεία αγαλματίδια που πιθανολογείται ότι αναπαριστούν θεότητες, χρυσά κοσμήματα και επιγραφές που φανερώνουν λατρεία στο Μεγαλέξανδρο, αλλά και μια εντυπωσιακή ρωμαϊκή έπαυλη διακοσμημένη με εξαίσια ψηφιδωτά. Αυτά είναι ορισμένα από τα ευρήματα σε Βεργίνα, Θεσσαλονίκη και Πέλλα αντίστοιχα, που παρουσιάστηκαν κατά το 31ο συνέδριο για τις Αρχαιολογικές εργασίες σε Μακεδονία και Θράκη.

09 Μαρτίου 2018 19:28:39

Καθώς προχωρά εντατικά ο σχεδιασμός των εκθέσεων στο Πολυκεντρικό Μουσείο των Αιγών, ευρήματα που υπάρχουν στις αποθήκες του Μουσείου της Βέροιας έρχονται ξανά στο φως και αποκαλύπτουν τις ιστορίες τους. Όπως ανέφερε σε ομιλία της η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας Αγγελική Κοτταρίδη, «ανάμεσα τους βρήκαμε ένα μικρό μαρμάρινο άγαλμα 40 εκατοστών. Μια έγχρωμη γυναικεία μορφή με μακρύ χιτώνα. Δεν πρόκειται για λοξό ιμάτιο, αλλά για μεγάλο μαντίλι που το φορούν συνήθως νύφες, ιέρειες κτλ. Άραγε είναι η Περσεφόνη, η Ήρα ή η Δήμητρα; Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Σίγουρα πάντως, είναι το πρώτο του είδους του από την περιοχή του βασιλείου των Μακεδόνων» τόνισε.
 
Την προσοχή όμως τράβηξε και άλλο ένα μαρμάρινο άγαλμα 60 εκατοστών, με σπασμένο κεφάλι. Μια γυναικεία φιγούρα με πέπλο και ένα μικρό ιμάτιο. «Δύο μπούκλες από τα μαλλιά της πέφτουν στο στήθος και κρατά και κέρας της αφθονίας. Θυμίζει την πεπλοφόρα Ευριδίκη, αλλά το κέρας της αφθονίας είναι χαρακτηριστικό της Ασινόης Φιλαδέλφεια». Ωστόσο και σ’αυτή την περίπτωση παραμένει αδύνατη προς το παρόν η ταυτοποίηση, μολονότι «οι μπούκλες και οι ρυτίδες στο λαιμό της φιγούρας, ξεφεύγουν από την θεϊκή εξιδανίκευση. Είναι άγαλμα της θεάς Τύχης ή θεοποιημένης βασίλισσας π.χ. της Λαοδίκης της 5ης; Έχει εξάλλου και χαραγμένα τα γράμματα ‘Α’ και ‘Λ’» αναρωτήθηκε η αρχαιολόγος.
 
Πέρα από τα αναπάντεχα ευρήματα, η κ. Κοτταρίδη αναφέρθηκε εν συντομία και στα αρχαιολογικά έργα που πραγματοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή της Ημαθίας, προϋπολογισμού 19 εκ. ευρώ. «Κορυφαίο έργο είναι το Ανάκτορο των Αιγών με κόστος 10 εκ. ευρώ, όπου η ανάταξη και συντήρηση έχει ολοκληρωθεί, ενώ ‘τρέχει’ παράλληλα το πρόγραμμα εξοπλισμού και εκθέσεων στο Νέο Μουσείο, πρόγραμμα το οποίο θα είναι έτοιμο το 2020». Παράλληλα έργα πραγματοποιούνται στον Άγιο Δημήτριο στα Παλατίτσια, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας,  στο δίδυμο οθωμανικό λουτρό της Βέροιας, σε οθωμανικά μνημεία της πόλης κ.α.
 
Το υπερπολυτελές σπίτι του Αλέξανδρου και της Μεμμίας

Στο Αμύνταιο πάλι, ήρθε στο φως μια άκρως εντυπωσιακή ρωμαϊκή έπαυλη με ψηφιδωτές μυθολογικές παραστάσεις με επιγραφές και αγάλματα θεοτήτων. Ο χώρος 360 τ.μ., χρονολογείται στο τέλος του 2ου αιώνα, όπως αναφέρει στην ανακοίνωση του ο αρχαιολόγος Πανίκος Χρυσοστόμου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φλώρινας και ανήκε στον Αλέξανδρο και τη Μεμμία. Τα πολύχρωμα μάρμαρα στα δωμάτια έχουν για διακόσμηση εξαιρετικά ψηφιδωτά σε 11 από τους 96 χώρους, καθώς και αγάλματα.
 
Στην «αίθουσα της Ευρώπης» εικονίζονται η Αρπαγή της Ευρώπης, ο Απόλλωνας σε γρύπα, ο Πάνας με Νύμφη, σκηνές που συνοδεύονταν από το όνομα της κύριας μορφής και ευανάγνωστα τα ονόματα Ευρώπη, Απόλλων, Φαίδρα.
 
Στην «αίθουσα του θηριομάχου» ανδρική μορφή με μαχαίρι δέχεται την επίθεση ενός λιονταριού, ενώ στη μεγαλύτερη από όλες τις αίθουσες, αυτή των Νηρηίδων, εμβαδού 90 τ.μ., τα ψηφιδωτά φανερώνουν Νηρηίδες που πλέουν πάνω σε ιππόκαμπους, έρωτες πάνω σε δελφίνια, πουλιά και υπάρχει και η προσωποποίηση των τεσσάρων εποχών. Τα αγάλματα θεοτήτων δε, που υπήρχαν στους χώρους καλεσμένων, αναπαριστούν τον Ερμή Κερδώο, ίσως την Αθηνά και τον Ποσειδώνα, ενώ η ανεύρεση τμήματος μαρμάρινης αφιερωματικής στήλης, η οποία σώζει ανάγλυφο αετό, επιβεβαιώνει τη λατρεία στους χώρους της έπαυλης του Δία Υψίστου.
 
«Το επιβλητικό μέγεθος του συγκροτήματος, αλλά και η επιλογή του θεματολογίου του γλυπτικού και ψηφιδωτού διακόσμου του, δηλώνουν ότι οι ιδιοκτήτες ήταν πλούσιοι, πιθανόν εκλατινισμένοι έλληνες, με εξέχουσα θέση στην τοπική κοινωνία και ενδεχομένως και στη ρωμαϊκή διοίκηση», υποστηρίζει ο κ. Χρυσοστόμου.


 
Τα μυστικά των σαρκοφάγων

Τεράστιες μαρμάρινες σαρκοφάγοι, φυλαγμένες στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, αποκάλυψαν τα δικά τους μυστικά. Όπως ανέφερε στην ομιλία της η Ανναρέτα Τουλουμτζίδου, «απο τις 300 περίπου μαρμάρινες σαρκοφάγους και οστοθήκες που εντοπίστηκαν στα νεκροταφεία της Θεσσαλονίκης, ελαχιστότατος είναι ο αριθμός αυτών που περιείχαν όχι μόνο οστά, αλλά και κάποια κτερίσματα». Σε δέκα μάλιστα σαρκοφάγους που ανακαλύφθηκαν κατά την περίοδο 1929 έως το 1963 ανακαλύφθηκαν χρυσά ευρήματα.
 
Σε μία από αυτές που βρέθηκε το 1929 κατά τη διάνοιξη της οδού Λαγκαδά, υπάρχει παράσταση αμαζονομαχίας και ως μόνο εύρημα της ήταν ένα χρυσό δακτυλίδι με έγγλυφη προτομή Αθηνάς στη σφενδόνη του. Η επιγραφή εκατέρωθεν της σφενδόνης δηλώνει το όνομα της κατόχου Ελλάδας “Ελλάς” στη δοτική, ένα όνομα που απαντάται μόλις δύο φορές στη Μακεδονία, αλλά πέντε φορές στην Αθήνα. Άρα η καταγωγή της 'Ελλάδος'  πιθανότατα ήταν από Αθήνα.
 
Στη μόνη ενεπίγραφη από τις αττικές σαρκοφάγους που βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη υπάρχουν βακχικές παραστάσεις, ενώ αποκαλύπτεται και η εξέχουσα θέση των κατόχων της Ποπλίας Αντίας Δαμοκρατίας απο την Παυταλία της Θράκης και του διασημότατου συζύγου της Βιτάλιου Ρεστιτούτου, ο οποίος δεν αποκλείεται να διετέλεσε έπαρχος Μακεδονίας. Σ'αυτήν λοιπόν βρέθηκε και ένα χρυσό δακτυλίδι με γαλάζιο ζαφείρι. Ανήκει σε σπάνιο τύπο, ενώ ιδιαιτερότητα του αποτελεί το γεγονός πως το ζαφείρι αρχικά ανήκε σε ενώτιο (σ.σ. σκουλαρίκι).
 


Σημαντικότερο όμως εύρημα της σαρκοφάγου είναι η διπλή χρυσή δανάκη με κεφαλή Μ. Αλεξάνδρου στη μία όψη και γυμνού Μ. Αλεξάνδρου καθισμένου σε βράχο και Βουκεφάλα στην άλλη (η μορφή του Μ. Αλέξανδρου απολάμβανε λατρείας στην Θεσσαλονίκη). Περιμετρικά υπάρχει η επιγραφή ‘ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ’. «Μ'αυτό το εύρημα, η υπόθεση πως τα χρυσά μετάλλια δεν αποτελούσαν νικητήρια, αλλά διανέμονταν σε εξέχοντες επισκέπτες στις εορτές του Κοινού των Μακεδόνων κερδίζει έδαφος» σημείωσε η αρχαιολόγος.