«Ιστορικοί περίπατοι» στην τηλεόραση: ένα παράλληλο σχολείο; - Στο κόκκινο

«Ιστορικοί περίπατοι» στην τηλεόραση: ένα παράλληλο σχολείο;

Της Αλεξάνδρας Κορωναίου

11 Απριλίου 2018 12:50:25

Ήσυχος, ταπεινός και με σεβασμό στο περιβάλλον και στην ιστορία του ήταν ο χθεσινοβραδινός «ιστορικός περίπατος» (ΕΡΤ1) της δημοσιογράφου κ. Μαριλένας Κατσίμη μαζί με τους ιστορικούς Τάσο Σακελλαρόπουλο και Στρατή Μπουρνάζο στη μαρτυρική Μακρόνησο. Χωρίς εμφυλιοπολεμικές κορώνες, ο λιτός, επιστημονικός και περιεκτικός λόγος των συνομιλητών φώτισε μια υποβαθμισμένη πλευρά των γεγονότων.

Τον ρόλο της κρατικής προπαγάνδας και των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην μετεμφυλιακή περίοδο προς τα έξω, την ελληνική κοινωνία και τις ξένες χώρες. Χθες η δημόσια τηλεόραση απέδειξε πως η δημοσιογραφία μπορεί να είναι ένα παράλληλο σχολείο μεταλαμπαδεύοντας σημαίνουσα ιστορική γνώση για το «δύσκολο» παρελθόν  που σημάδεψε την κοινωνική μνήμη μας προκαλώντας ανατρεπτικές αλλαγές τόσο στην κοινωνία όσο και στα άτομα.
 
Τα πιο σημαντικά ιστορικά στοιχεία (π.χ. το 90-95% των κρατουμένων υπέγραψαν την περίφημη Δήλωση Μετανοίας) δόθηκαν μέσω του γραπτού λόγου «επί της οθόνης» και  συμπληρωματικά προς τις αρχειακές εικόνες και τις εικόνες από την Τέχνη - κινηματογράφος, ποίηση,  λογοτεχνία, τραγούδι εμπνευσμένα από το μαρτυρικό νησί. 
 
Εύστοχη η ερμηνεία του Στρατή Μπουρνάζου για τα χαμόγελα των κρατουμένων στις φωτογραφίες της εποχής. Παρά τις ανείπωτες σωματικές κακουχίες, τον ηθικό εξευτελισμό, την ψυχολογική και συμβολική βία, οι κρατούμενοι χαμογελούσαν, είτε καταναγκαστικά στις επίσημες εκδηλώσεις, είτε αυθόρμητα στις συντροφικές ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Κι ήταν αυτά τα χαμόγελα που επιβεβαίωναν πως ήταν ακόμη ζωντανοί. Επιβεβαίωση αναγκαία για τους ίδιους, την ιδεολογία που πρέσβευαν αλλά και τις οικογένειές τους που ζούσαν το δικό τους δράμα. 
 
Η κοινωνική λήθη για τον εμφύλιο πόλεμο,  δηλαδή ο  περιορισμός της κοινωνικής μνήμης που σχετίζεται με απαγορευμένα και τραυματικά συμβάντα, λειτούργησε στη χώρα μας μέσω της ρυθμιστικής λήθης, δηλαδή της σιωπής, μιας σιωπής φορτισμένης με ατομικές και συλλογικές ενοχές αλλά και ποικίλες μορφές κρατικής καταστολής. Ωστόσο, αυτή η μορφή ιστορικής λήθης, σύμφωνα με τους κοινωνικούς επιστήμονες, επιτρέπει στο τραυματικό γεγονός, ακόμη κι όταν αυτό δεν επουλώνεται κατάλληλα ή κακοφορμίζει, να ομολογείται δημόσια προς το συμφέρον όλων των μερών που θέλουν να συμβιώσουν ειρηνικά. Κάτι που συμβαίνει σε δημοκρατικά καθεστώτα σε αντίθεση προς τα ολοκληρωτικά στα οποία η ολική διαγραφή επιβάλλεται «άνωθεν», ενώ η επαναφορά της μνήμης θεωρείται απειλή και για τούτο απαγορεύεται ή τιμωρείται.
 
Ευτυχώς η δημόσια τηλεόραση - από την οποία περιμένουμε πολύ περισσότερα και αξιόλογα έργα όχι μόνο σε σχέση με το παρελθόν αλλά και το παρόν - απέδειξε  πως μπορεί να διαχειρίζεται δύσκολα θέματα με αξιοπρέπεια και σεβασμό προς το ρόλο της και το κοινό. 
 
*Η Αλεξάνδρα Κορωναίου είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας, Κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο