Σαν Σήμερα 9 Ιουλίου: Παρουσιάζεται το Μανιφέστο Ράσελ-Αϊνστάιν, ενάντια στα πυρηνικά

Στον λόγο που εκφώνησε κατά την απονομή του βραβείου, ο Ρότμπλατ ανέφερε: «Να θυμάστε ότι ανήκουμε στο ανθρώπινο γένος. Τα υπόλοιπα ξεχάστε τα», μια φράση που περιλαμβάνεται στο μανιφέστο.

09 Ιουλίου 2018 09:01:37

Στις 9 Ιουλίου του 1955, παρουσιάζεται στο Λονδίνο το μανιφέστο Ράσελ-Αϊνστάιν σχετικά με την επικινδυνότητα των πυρηνικών όπλων και την ευθύνη της επιστημονικής κοινότητας να ενημερώσουν την κοινή γνώμη για αυτό και να αποτρέψουν την χρήση και την επέκτασή τους από τις παγκόσμιες ηγεσίες. Το μανιφέστο υπήρξε μια ιδέα του Μπερτραντ Ράσελ, του Βρετανού ειρηνιστή μαθηματικού και φιλόσοφου, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος που τάχθηκε δημόσια και έντονα εναντίον της χρήσης της ατομικής βόμβας από τον Αύγουστο του 1945. Σε αυτό προσχώρησαν, εκτός από τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, ακόμα 9 σπουδαίοι επιστήμονες, που είχαν τιμηθεί ο καθένας με το βραβείο Νόμπελ στον τομέα του. 

Εκτός από τον Ράσελ και τον Αϊνστάιν, υπέγραφαν ο Γερμανο-εβραίος θεμελιωτής της κβαντομηχανικής Μαξ Μπορν, ο Αμερικανός φυσικός Πέρσι Ουίλιαμς Μπρίτζμαν, ο Πολωνός φυσικός Λεοπόλδος Ίνφελντ, ο Γάλλος χημικός Φρεντερίκ Κιουρί, ο Γερμανός γιατρός Έρμαν Γίοζεφ Μίλερ, ο Αμερικανός βιοχημικός Λάινους Καρλ Πόλινγκ, ο Βρετανός φυσικός Σέσιλ Φρανκ Πάουελ, ο Ιάπωνας φυσικός Χίντεκι Γιουκάβα και ο Γιόζεφ Ρότμπλατ, πυρηνικός φυσικός από την Πολωνία.

Ο Ρότμπλατ είχε διαφύγει κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου από την Πολωνία για να γλιτώσει από τα πογκρόμ εναντίον των Εβραίων. Απέτυχε ωστόσο να πάρει μαζί του και τη σύζυγό του Τόλα, η οποία οδηγήθηκε και εξοντώθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Πριν ακόμα τον πόλεμο είχε ασχοληθεί με την έρευνα που αφορούσε την πυρηνική ενέργεια. Το 1944, οι Αμερικανοί τον στρατολόγησαν για λογαριασμό του προγράμματος «Μανχάταν», που αφορούσε την κατασκευή της ατομικής βόμβας. Ο Ρότμπλατ εργάστηκε εκεί, αλλά στα μέσα του έτους ανακάλυψε ότι οι πληροφορίες ότι οι Γερμανοί ετοίμαζαν επίσης ατομική βόμβα ήταν πλαστές και ζήτησε τον τερματισμό του προγράμματος. Μετά την άρνηση της κυβέρνησης των ΗΠΑ να αποδεχτεί την πρότασή του, αποχώρησε από το πρόγραμμα, όντας ο μοναδικός επιστήμονας που διέκοψε τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα κατασκευής της ατομικής βόμβας για λόγους συνείδησης. Κατηγορήθηκε για αυτό από τους Αμερικανούς ως κατάσκοπος της Σοβιετικής Ένωσης και διέφυγε για δεύτερη φορά στη ζωή του, από τις ΗΠΑ, μετά τον πόλεμο, χωρίς να έχει το δικαίωμα να τις επισκεφθεί μέχρι το 1965. Αφιέρωσε όλη του τη ζωή στη μάχη κατά των πυρηνικών και υπήρξε ο τελευταίος από όσους υπέγραψαν το μανιφέστο Ράσελ – Αϊνστάιν που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ, το 1995, όταν του αποδόθηκε το Νόμπελ Ειρήνης, όχι για το ερευνητικό του έργο ως φυσικού, αλλά για τις διαρκείς προσπάθειές του να περιορίσει τις αρνητικές συνέπειές του.

Στον λόγο που εκφώνησε κατά την απονομή του βραβείου, ο Ρότμπλατ ανέφερε: «Να θυμάστε ότι ανήκουμε στο ανθρώπινο γένος. Τα υπόλοιπα ξεχάστε τα», μια φράση που περιλαμβάνεται στο μανιφέστο.

Το μανιφέστο Ράσελ-Αϊνστάιν παρουσιάστηκε από τον Μπέρτραντ Ράσελ στο Κάξτον Χολ του Λονδίνου, καθώς ο Άλμπερτ Αϊνστάιν πέθανε σχεδόν δύο μήνες πριν τη δημοσιοποίησή του, στις 18 Απριλίου του 1955. Ο Ράσελ ξεκίνησε την τοποθέτησή του λέγοντας: «Απευθύνω εκ μέρους όλων όσοι υπογράφουν αυτό το κείμενο μια προειδοποίηση προς όλους τους κυβερνήτες των ισχυρών κρατών αυτού του κόσμου, με την έντονη ελπίδα ότι θα συμφωνήσουν να επιτρέψουν στους πολίτες τους να επιβιώσουν»

Το μανιφέστο αναφερόταν στην ευθύνη της επιστημονικής κοινότητας να αφυπνίσει την παγκόσμια κοινή γνώμη πάνω στις καταστροφικές δυνατότητες των πυρηνικών όπλων, ως αυτοί που γνωρίζουν καλά τις δυνατότητες αυτές. Τόνιζαν με έμφαση ότι τα πυρηνικά όπλα μπορούν να εξολοθρεύσουν την ανθρωπότητα και ότι οποιαδήποτε άλλη διαφορά μεταξύ των χωρών και των ιδεολογιών τους πρέπει να παραμεριστεί μπροστά σε αυτόν τον κίνδυνο. Και καλούσαν σε μια διεθνή κινητοποίηση προκειμένου να σταματήσουν οι πυρηνικοί εξοπλισμοί και να υπάρξει ένα άλλο modus viventi μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Η δημοσιοποίηση του Μανιφέστου Ράσελ-Αϊνστάιν έγινε στην περίοδο της μεγαλύτερης ακμής του Ψυχρού Πολέμου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διανοούμενοι και οι επιστήμονες στρατεύονταν στη συντριπτική τους πλειονότητα με το ένα ή το άλλο στρατόπεδο, επισημαίνοντας την ανάγκη να εξοπλισθεί αυτό περισσότερο. Ελάχιστοι ήταν αυτοί που επισήμαιναν τον κίνδυνο ενός πυρηνικού ολέθρου για όλη την ανθρωπότητα και συνήθως κατηγορούνταν από τους οικείους τους ότι έπαιζαν το παιχνίδι του αντιπάλου.

Η δημοσιοποίηση του Μανιφέστου δεν είχε άμεσα αποτελέσματα στην πολιτική των κρατών. Η Αμερική, η Σοβιετική Ένωση, αλλά επίσης και άλλες χώρες συνέχισαν την κούρσα των πυρηνικών εξοπλισμών. Το 1962, με αφορμή την κρίση των πυραύλων της Κούβας, η ανθρωπότητα έφτασε όσο ποτέ κοντά σε έναν εκτεταμένο πυρηνικό πόλεμο, μέχρι να υπάρξει δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στον Αμερικανό πρόεδρο Τζον Κένεντι και τον Σοβιετικό ηγέτη Νικολάι Κρούτσεφ, οι οποίοι συμφώνησαν να έχουν στο εξής ανοιχτή γραμμή για να επιλύουν ανάλογες κρίσεις. Σε παγκόσμιο επίπεδο ωστόσο αναπτύχθηκαν αντιπυρηνικά κινήματα, που διεκδίκησαν την ύφεση στις πολεμικές επιχειρήσεις των μεγάλων δυνάμεων. Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ουδέποτε χρησιμοποιήθηκαν πυρηνικά όπλα σε πόλεμο. Πυρηνικά εργοστάσια εξακολουθούν να είναι ενεργά σε όλον τον κόσμο και πυρηνικά ατυχήματα όπως αυτό του Τσέρνομπιλ το 1985 και της Φουκοσίμα το 2011 στοιχίζουν χιλιάδες νεκρούς.    

Ακούστε καθημερινά το «Μια μέρα σαν σήμερα» με τον Γιάννη Ανδρουλιδάκη στις 06.50 και τις 17.50 στον 105,5 Στο Κόκκινο.

Ακούστε: