Σαν Σήμερα 12 Ιουλίου: Γεννιέται ο συγγραφέας της «Πολιτικής Ανυπακοής» Χένρι Ντέιβιντ Θορώ

Οι ιδέες  που περιγράφονται επηρέασαν  βαθύτατα τον Μαχάτμα Γκάντι ο οποίος τις υιοθέτησε  παροτρύνοντας τους Ινδούς στη λογική της παθητικής αντίστασης στον αγώνα τους κατά των Άγγλων, τα απελευθερωτικά  κινήματα στην Ν. Αφρική, τις διακηρύξεις του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ για τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων στην Αμερική, το κίνημα των χίπις,  τα γραπτά του Τολστόι, του Προυστ και πολλών άλλων.

12 Ιουλίου 2018 09:14:54

Στις 12 Ιουλίου του 1817 γεννιέται ο Αμερικανός φιλόσοφος, συγγραφέας,  ποιητής  και φυσιοδίφης  Χένρι Ντέιβιντ Θόρω, ο οποίος αποτελεί μοναδικό παράδειγμα πρώιμου οικολόγου -λογίζεται ως ο εμπνευστής των σύγχρονων οικολογικών κινημάτων- ενώ οι αναρχικοί ανά τον κόσμο τον συγκαταλέγουν στους προγόνους τους.

Γιός ενός μικροεπιχειρηματία από το Κόνκορντ της Μασαχουσέτης σπούδασε μαθηματικά, κλασσική φιλολογία και φυσική ιστορία στο Χάρβαρντ. Ήταν μαθητής του Ράλφ Έμερσον, εκπροσώπου του υπερβατισμού, κοινωνικού και φιλοσοφικού  ρεύματος  που αναπτύχθηκε στη Νέα Αγγλία τον 19ο αιώνα,  του οποίου οι ιδέες τον επηρέασαν βαθιά και μαζί θεωρούνται το δίδυμο που θεμελίωσε τη νεότερη αμερικανική σκέψη και λογοτεχνία.

Μετά την ολοκλήρωση  των σπουδών του δουλεύει αρχικά ως αγρότης και μετά ως δάσκαλος. Δεν μπορεί όμως να ενταχθεί στο αυταρχικό εκπαιδευτικό σύστημα της εποχής και παραιτείται  γρήγορα από την θέση του δασκάλου αρνούμενος να ασκήσει βία στους μαθητές του. Ιδρύει μαζί με τον αδελφό του ένα πρωτοποριακό αντιαυταρχικό σχολείο όπου εισαγάγει τις εκδρομές στην φύση ως στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Το εγχείρημα αυτό όμως διακόπτεται απότομα με τον αιφνίδιο θάνατο του αδελφού του από τέτανο το 1841.

Στα 28 του εγκαταλείπει τον πολιτισμένο κόσμο και αποφασίζει να ζήσει μέσα στο δάσος, δίπλα στις όχθες της λίμνης Ουόλντεν, κοντά στη γενέτειρά του. Εκεί γράφει το κορυφαίο του έργο «Ουόλντεν ή η ζωή στα δάση», το οποίο εκδίδεται  το 1854 στο οποίο περιγράφει τις εμπειρίες του από τα δύο χρόνια της παραμονής του εκεί.
Το έργο αυτό αποτελεί μια πραγματεία για τον άνθρωπο και τη φύση και σχεδόν 170 χρόνια μετά παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο, αφού επισημαίνει, σχεδόν προφητικά, τις αρνητικές συνέπειες της απομάκρυνσης του ανθρώπου από το περιβάλλον.  Στο πρώτο μέρος του Ουόλντεν με τον τίτλο Economy επιχειρεί να αποδείξει ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να ζήσει με τα μέσα που ο ίδιος διαθέτει κοντά στη φύση και ταυτόχρονα καταγγέλλει τους περιορισμούς που επιβάλλει στον άνθρωπο η βιομηχανική κοινωνία. Την εποχή της κατασκευής των σιδηρόδρομων και την ανάπτυξης της βιομηχανίας στην Αμερική, ο Θορώ  αντιτασσόταν στην καταστροφή της φύσης για χάρη της οικονομίας γιατί όπως έλεγε: «όταν καταστραφεί το περιβάλλον μας δεν θα έχει καμία αξία οποιοδήποτε τεχνολογικό επίτευγμα».
  
Μπορεί ο Θορώ να θεωρείται ο θεμελιωτής των οικολογικών κινημάτων, αυτό όμως αδικεί την συνολική δράση του. Την ελευθερία που διαπνέει τον άνθρωπο όταν ζει στη φύση δεν τη διαχωρίζει από την ελευθερία  που πρέπει να έχει όταν ζει σε μια δομημένη κοινωνία .  Ήταν ένθερμος υποστηρικτής του ελάχιστου κράτους και σφοδρός πολέμιος του θεσμού της δουλείας, βοήθησε μάλιστα πολλούς σκλάβους να δραπετεύσουν. Βρισκόμαστε στην εποχή που οι ΗΠΑ έχουν κηρύξει πόλεμο στο Μεξικό ο οποίος καταλήγει με την προσάρτηση του Τέξας και άλλων εδαφών μέχρι την Καλιφόρνια, πόλεμο στον οποίο εναντιώνονται όλα τα φιλελεύθερα πνεύματα των ΗΠΑ, μαζί και ο Θορώ. Ο ίδιος όπως και πολλοί άλλοι αρνούνται να πληρώσουν φόρους με τη λογική ότι δεν ήθελαν να ενισχύσουν ένα κράτος που χρηματοδοτούσε την εκπαίδευση στρατιωτών, συμβάλλοντας έτσι σε έναν άδικο πόλεμο που θα ενίσχυε τον θεσμό της δουλείας.
 
Τον Ιούλιο του 1846 καταδικάζεται σε φυλάκιση επειδή αρνείται να πληρώσει αναδρομικά εκλογικό φόρο έξι ετών- ο ίδιος δεν ψήφιζε καν. Η καταδίκη του ήταν πολιτική εξαιτίας της αντίθεσής του στη δουλεία και της άρνησής του να πληρώσει φόρους, αφού όπως υποστήριζε τα χρήματα αυτά στήριζαν τον επεκτατικό πόλεμο της αμερικανικής κυβέρνησης στο Μεξικό . Παρ’ ότι αρνήθηκε να εξαγοράσει την ποινή του, ένα συγγενικό του πρόσωπο κατέβαλε το ποσό και βγήκε μια μέρα μετά από τη φυλακή.   
 
Αυτή του η εμπειρία κατέληξε στην κλασσική πραγματεία με τον  αρχικό τίτλο «Αντίσταση σε μια πολιτική κυβέρνηση» και εν τέλει στην οριστική  μορφή της με τον  τίτλο «Πολιτική Ανυπακοή», η οποία εκδίδεται το 1849. Το έργο που εξετάζει τους τρόπους αντίδρασης των πολιτών σε ένα άδικο κράτος και υποστηρίζει την ανυπακοή σε μια άδικη μορφή εξουσίας, έμελλε να επηρεάσει σημαντικά τη θεωρία της αντίστασης δίχως βία.
 
Οι ιδέες  που περιγράφονται επηρέασαν  βαθύτατα τον Μαχάτμα Γκάντι ο οποίος τις υιοθέτησε  παροτρύνοντας τους Ινδούς στη λογική της παθητικής αντίστασης στον αγώνα τους κατά των Άγγλων, τα απελευθερωτικά  κινήματα στην Ν. Αφρική, τις διακηρύξεις του Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ για τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων στην Αμερική, το κίνημα των χίπις,  τα γραπτά του Τολστόι, του Προυστ και πολλών άλλων.
 
Ο Θορώ πέθανε από φυματίωση το 1862. Το έργο του όμως στοιχειώνει την αμερικανική και παγκόσμια πραγματικότητα αναδεικνύοντας την εκμετάλλευση του ανθρώπου και της φύσης από τη μηχανή της κατ’ όνομα ανάπτυξης με μοναδικό σκοπό το κέρδος και υποστηρίζοντας την ανυπακοή του κάθε ανθρώπου στους άδικους νόμους που επιβάλει ένα άδικο κράτος.  Άλλωστε όπως ο ίδιος έγραφε: «Η ανυπακοή είναι το πραγματικό θεμέλιο της ελευθερίας.  Οι υπάκουοι πρέπει να είναι σκλάβοι».

Ακούστε καθημερινά το «Μια μέρα σαν σήμερα» με τον Γιάννη Ανδρουλιδάκη στις 06.50 και τις 17.50 στον 105,5 Στο Κόκκινο.