Τώρα στο κόκκινο 105,5 fm – «Έτσι έχουν τα πράγματα» - Α Μέρος, Νίκος Σβέρκος search


| Δευτέρα, 03 Ιουνίου 2019

3 Ιουνίου 1963: Πεθαίνει ο Ναζίμ Χικμέτ


ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ

 

 

 

Ακούσε τώρα Live

«Έτσι έχουν τα πράγματα» - Α Μέρος, Νίκος Σβέρκος

3 Ιουνίου 1963: Πεθαίνει ο Ναζίμ Χικμέτ

Στις 3 Ιουνίου 1963 πεθαίνει στη Μόσχα από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 61 ετών, ο κορυφαίος Τούρκος ποιητής και ένας από τους πιο σημαντικούς κομμουνιστές λογοτέχνες του 20ού αιώνα, Ναζίμ Χικμέτ. Έχοντας διατρέξει σειρά ρευμάτων της εποχής του και περνώντας από τον έμμετρο πατριωτικό στίχο στις αρχές της δεκαετίας του 1920 στον ελεύθερο στίχο με στρατευμένο και διεθνιστικό περιεχόμενο, ο Ναζίμ Χικμέτ κατάφερε τόσο με τη ζωή του όσο και με το έργο του που μεταφράστηκε σε πάρα πολλές γλώσσες να σημαδέψει την εποχή του, κατακτώντας στην πινακοθήκη του κομμουνιστικού κινήματος να αποκτήσει μια θέση δίπλα σε ποιητές όπως ο Πάμπλο Νερούδα, ο Λουί Αραγκόν και τον Γιάννη Ρίτσο, ποιητές που γεννήθηκαν και έγραψαν με διαφορά λίγων χρόνων.


Στις 3 Ιουνίου 1963 πεθαίνει στη Μόσχα από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 61 ετών, ο κορυφαίος Τούρκος ποιητής και ένας από τους πιο σημαντικούς κομμουνιστές λογοτέχνες του 20ού αιώνα, Ναζίμ Χικμέτ. Έχοντας διατρέξει σειρά ρευμάτων της εποχής του και περνώντας από τον έμμετρο πατριωτικό στίχο στις αρχές της δεκαετίας του 1920 στον ελεύθερο στίχο με στρατευμένο και διεθνιστικό περιεχόμενο, ο Ναζίμ Χικμέτ κατάφερε τόσο με τη ζωή του όσο και με το έργο του που μεταφράστηκε σε πάρα πολλές γλώσσες να σημαδέψει την εποχή του, κατακτώντας στην πινακοθήκη του κομμουνιστικού κινήματος να αποκτήσει μια θέση δίπλα σε ποιητές όπως ο Πάμπλο Νερούδα, ο Λουί Αραγκόν και τον Γιάννη Ρίτσο, ποιητές που γεννήθηκαν και έγραψαν με διαφορά λίγων χρόνων.

Ο Χικμέτ γεννήθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1902 στη Θεσσαλονίκη, που αποτελούσε τότε ακόμα μία από τις πιο πολυεθνικές πολιτείες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Καταγόταν από οικογένεια ευκατάστατη και καλλιεργημένη, οι πρόγονοί του άνηκαν στον στενό κύκλο των Σουλτάνων και η μητέρα του είχε γερμανική καταγωγή. Το 1918 βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη για σπουδές. Την περίοδο εκείνη συνδέεται ως συμπαθών με το αστικό εκσυγχρονιστικό κίνημα των Νεότουρκων και τον Κεμάλ Αττατούρκ, που παλεύουν για την συγκρότηση ενός εθνικού τουρκικού κράτους. Πολεμά στο μικρασιατικό μέτωπο ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση Άγγλων, Γάλλων αλλά και Ελλήνων στην Ανατολή. Σε εκείνη την περίοδο ανάγονται και κάποια πατριωτικά ποιήματά του. Σύντομα όμως επηρεάζεται από τις κομμουνιστικές ιδέες και τον μπολσεβικισμό και συγκρούεται με τον συντηρητισμό του κεμαλικού καθεστώτος. Εγκαταλείπει την Κωνσταντινούπολη και πηγαίνει να ζήσει στη Μόσχα το 1921. Εκεί συναντιέται με τον σοβιετικό φουτουρισμό και την ρωσική πρωτοπορία, επηρεάζεται από τον Μαγιακόφσκι και αλλάζει εντελώς τον τρόπο γραφής του. Τα ποιήματα του δεν έχουν πλέον μέτρο και ομοιοκαταληξία, γράφονται σε ελεύθερο στοίχο και διαπνέονται από αυτό που ονομάστηκε «κομμουνιστικός ρομαντισμός».

Ταυτόχρονα, θα εγκαταλείψει σταδιακά κάθε αναφορά στον πατριωτισμό και τα ποιήματά του θα αναφέρονται όχι απλά στη συμφιλίωση των λαών που προέρχονται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και στην διεθνιστική αλληλεγγύη τους ενάντια στην καταπίεση. Το 1951, έχοντας μόλις πρόσφατα αποφυλακιστεί στην Τουρκία, θα αναφερθεί στο ποίημά του «Βραδινός περίπατος», στη Γενοκτονία των Αρμενίων:

Οι λάμπες στα μαγαζιά του Καραμπάτ είναι ακόμα αναμμένες
Ο Αρμένης ποτέ δε συγχώρησε
Ότι στραγγάλισαν τον πατέρα του
Στα κουρδικά βουνά
Μα σε αγαπά
Γιατί ούτε κι εσύ συγχώρεσες
Όσους σημάδεψαν με αυτό το μαύρο στίγμα
Το μέτωπο του τουρκικού λαού

Όταν ο Κεμάλ ανακηρύσσει την Τουρκική Δημοκρατία, ο Χικμέτ επιστρέφει στην Κωνσταντινούπολη, όπου συμμετέχει ενεργά στο παράνομο Κομμουνιστικό Κόμμα και εργάζεται στην εφημερίδα του. Συλλαμβάνεται και φυλακίζεται, γεγονός που δημιουργεί ένα διεθνές κίνημα για την απελευθέρωσή του στο οποίο συμμετέχουν πολλοί προοδευτικοί Ευρωπαίοι διανοούμενοι, ανάμεσα στους οποίους ο Ζαν Πολ Σαρτρ και ο Πάμπλο Πικάσο. Μετά από μία εικοσαετία κατά την οποία μπαινοβγαίνει στις φυλακές και περνά μεγάλο διάστημα στην εξορία, έχοντας γράψει τα σπουδαία ποιήματα της φυλακής και έχοντας περάσει μια δύσκολη και σκληρή απεργία πείνας, αποφυλακίζεται το 1951 και επιστρέφει στη Μόσχα, χάρη στα μέτρα αμνηστίας που παίρνει ο πρώτος Ισλαμιστής πρωθυπουργός της Τουρκίας Μεντερές. Όταν οι κεμαλιστές επιστρέφουν στην εξουσία του αφαιρούν την τουρκική υπηκοότητα. Από τη Μόσχα, ο Χικμέτ, χαιρετά τον αγώνα των ελληνοκυπρίων για ανεξαρτησία και καλεί τους Τουρκοκύπριους να ενωθούν μαζί τους για να διώξουν τους Βρετανούς από το νησί και να φτιάξουν μια κοινή πατρίδα.  Μέχρι το τέλος της ζωής του θα ζήσει με Πολωνικό διαβατήριο, ενώ η Τουρκική υπηκοότητα θα του επιστραφεί συμβολικά το 2009, με απόφαση της κυβέρνησης Ερντογάν.

Ρομαντικός, ανθρώπινος και με μια αίσθηση της ελευθερίας μελαγχολική και αγέρωχη, αλλά όχι πομπώδη, ο Χικμέτ ανήκει σε μια γενιά κορυφαίων ποιητών που μίλησαν για την ταραγμένη εποχή του 20ού αιώνα, για τις ελπίδες και τις ματαιώσεις της, για την αδερφοσύνη των ανθρώπων ως δυνατότητα και για τη φτώχεια ως εμπόδιο αυτής της αδερφοσύνης.

Πάνω από όλα, μίλησε με πάθος για την ανάγκη να ζήσει ο άνθρωπος χωρίς δεσμά, όπως στο εμβληματικό του ποίημα Μικρόκοσμος:

Και να, τι θέλω τώρα να σας πω
Μεσ’ στις Ινδίες, μέσα στην πόλη της Καλκούτας
Φράξαν τον δρόμο σε έναν άνθρωπο
Αλυσοδέσανε έναν άνθρωπο, κει που εβάδιζε.

Να το λοιπόν γιατί δεν καταδέχομαι
Να υψώσω το κεφάλι στα αστροφώτιστα διαστήματα
Θα πείτε, τα άστρα είναι μακριά κι η Γη μας τόση δα μικρή
Ε, το λοιπόν, ό,τι και να είναι τα άστρα, εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω

Για μένα το λοιπόν το πιο εκπληκτικό,
 Οιο μυστηριακό, πιο επιβλητικό και πιο μεγάλο
Είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίσει.
 Είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουνε.

 




 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ